શૃંગારનું પદ Shrungar pad

શૃંગારનું પદ

શ્રીઠાકોરજીને સ્નાન કરાવ્યા પછી જ્યારે શૃંગાર કરવામાં આવતા હોય ત્યારે આ પદ ગવાય. આ પદને શૃંગાર ઓસરાનું પદ પણ કહેવાય. ઓસરો એટલે અવસર-શૃંગાર કરવાનો સમય. આ પદમાં પ્રભુને કેવા પ્રેમથી શૃંગાર ધરવામાં આવે છે, તેનું નિરૂપણ છે.

(રચનાઃ વિષ્ણુદાસ)

(રાગઃ બિલાવલ)

આઓ ગોપાલ સિંગાર બનાઉં,
વિવિધ સુગંધન કરૌ ઉબટનો પાછે ઉષ્ણ જલ લે જુ ન્હવાઉં. (‍૧)

અંગ અંગોછ ગુહૂં તેરી બેની, ફૂલન રુચિ-રુચિ માલ બનાઉં,
સુરંગ પાગ જરતારી તોરા રત્નખચિત સિરપેચ બંધાઉં. (૨)

વાગો લાલ સુનેરી છાપો હરી ઈજાર ચરનન વિચરાઉં,
પટુકા સરસ બેંજની રંગકોં હંસુલી હાર હમેલ બનાઉં. (૩)

ગજમોતિનકે હાર મનોહર વનમાલા લે ઉર પહિરાઉં,
લે દરપન દેખો મેરે પ્યારે નિરખ-નિરખ ઉર નૈન સિરાઉં. (૪)

મધુમેવા પકવાન મિઠાઈ અપને કર લે તુમ્હેં જિમાઉં,
‘વિષ્ણુદાસ’કો યહી કૃપાફલ બાલલીલા હોં નિસદિન ગાઉં. (૫)

શબ્દાર્થઃ

ઉબટનો = સુગંધી પદાર્થોથી દેહને ઘસીને સ્વચ્છ કરવો.
જરતારી = જરીના તારવાળા.
તોરા, શિરપેચ = પાગ ઉપર ધરાતાં આભુષણો.
બેંજની = જાંબલી
હંસુલી, હમેલ = શ્રીકંઠના આભુષણ.

ભાવાર્થઃ

હે ગોપાલ! તમે પાસે, આવો. હું તમારા શૃંગાર કરું. સૌપ્રથમ વિવિધ સુગંધી પદાર્થો આપના શ્રીઅંગે લગાવી, આપને અભ્યંગ કરાવીશ અને પછી ગરમ જલથી સ્નાન કરાવીશ. (૧)

તમારું શ્રીઅંગ લૂછી, તમારા કેશ ગૂંથીશ અને તેમાં ફૂલોની રચના કરીને, તમારા કેશની વેણી બનાવીશ. તે કેશથી શોભતા મસ્તક ઉપર લાલ રંગનો પાગ બાંધીશ. પાગ ઉપર સોનેરી જરીના તોરા અને રત્નજડિત શિરપેચ ધરાવીશ. (૨)

        આપનાં ચરણોમાં લીલા રંગનું સૂથન અને શ્રીઅંગે લાલ રંગનો સોનેરી છાપાનો વાગો ધરાવીશ, વાગા ઉપર જાંબલી રંગનો સુંદર પટકો બાંધીશ. આપના શ્રીકંઠમાં હાંસ, હમેલ, હાર વગેરે આભુષણો ધરાવીશ. (૩)

        તે ઉપરાંત ગજમોતીના હાર અને સુંદર વનમાળા પણ ધરાવીશ. હે પ્રિય ! આપ આપના સુંદર મુખને દર્પણમાં જોશો ત્યારે તે મુખનાં દર્શન કરી, હું મારા હૃદય અને નેત્રોને શીતલ કરીશ. (૪)

        ત્યારપછી સુંદર મેવા, પકવાન અને મીઠાઈ મારા હાથમાં લઈ તમને આરોગાવીશ. વિષ્ણુદાસજી કહે છે કે, આપની આ સેવા એ આપની કૃપાનું જ ફળ છે. તે સેવા કરતાં હું હંમેશાં રાતદિવસ તમારી બાળલીલા ગાઈશ. (૫)

आजू भोरही नन्दपौरी, व्रज़नारिन धूम मचाई

आजू भोरही नन्दपौरी, व्रज़नारिन धूम मचाई।
पकरी पानि गही नचाई पौरीया जसुमति पकरी नचाई ।१।

हरी भागे, हलधरजू भागे, नंदमहरहू घेरे
तबही मोहन निकसी द्वारव्हे, सखा नाम ले टेरे ।२।
द्वार पुकार सुनत नही कोऊ, तब हरी चढ़े अटारी
आओ रे आओ सखा संग घेरे , घर घेर्यो व्रजनारी ।३।
सुनत टेरे संगी सब दौरे जब अपने धाम ।
अर्जुन तोक कृष्ण मधुमंगल सुबल सुबाहु श्रीदामा ।४।
ग्वालिनी घेर परी जब रोकी आनन पाए नेरे।
चंद्रावली ललितादी आदि श्याम मनोहर घेरे । ५ ।
कित जेहो वस् परे हमारे भजी न सको नन्दलाल ।
फगुवा में हम लेहे पीताम्बर वनमाल । ६।
केसरी डारी सिसते मुख पर शेरी मांड्त राधे ।
विष्णुदास प्रभु भुज गहि गाढे मनवांछित फल साधे ॥७॥

आओ गोपाल श्रृंगार बनाऊ

आओ गोपाल श्रृंगार बनाऊ ।
विविध सुगंधन करो उबट्नो, पाछे उष्णजल ले जू न्हवावू ॥१॥

अंग अंगोछ गुहूं तेरी बेनी, फूलन रची रची भाल बनाऊ ।
सुरंग पाग जरतारी तोरा , रत्नखचित शिरपेच बंधाऊ ॥ २॥

वागो लाल सुनेरी छापो, हरी इजार चरनन विरचाऊ ।
पटुका सरस वैंजनी रंग को , हसली हार हमेल बनाऊ ॥ ३॥
गजमोतींन के हार मनोहर, वनमाला ले उर पहेराऊ ।
ले दर्पण देखो मेरे प्यारे , निरख निरख उर नयन सिराऊ ॥४॥
मधु मेवा पकवान मिठाई, अपने कर ले तुम्हे जिमाऊ ।
विष्णुदास को यह कृपाफल, बाललीला हो निसदीन गाऊँ ॥५॥

श्री वल्लभनंदन गाऊं जयश्री वल्लभनंदन गाऊं

श्री विठ्ठलनाथजी की वधाई

श्री वल्लभनंदन गाऊं जयश्री वल्लभनंदन  गाऊं |
श्री गिरिधरण सकल सुखदाता, श्री गोविन्द को शिरनाऊं || १  || जयश्री...
श्री बालकृष्ण, बालक  संग विहरत, श्री गोकुलनाथ,लडाऊं |
श्री रघुनाथ  प्रताप  विमल   यश,  श्रवणन  सदा   सुनाऊं || २  || जयश्री...
यदुकुलमें   यदुनाथ    बिराजत,    लीला   पार    न   पाऊं |
विष्णुदास कों   करों  कृपा,  घनश्याम    चरण    लपटाऊँ || ३  || जयश्री...

मंगल रूप निधान श्री वल्लभ

मंगल रूप निधान श्री वल्लभ ।

कोटि अमृत सम, हसी मृदु बोलत, यातें होत क ल्याण  ।। १ ।।

परम  उदार  चतुर    चिंतामनी,   देत  अभय पद  दान ।

विष्णुदास    जाय    बलिहारी,    रुचत     नहीं     आन ।। २ ।।

वल्लभ भूतल प्रगट भये

वल्लभ भूतल प्रगट भये।
माधव मास कृष्ण एकादशी पूरन विधु उदये॥१॥
पुत्र जन्म सुन श्री लछमन भट बहु विधि दान दिये।
मागध सूत बंदीजन बोलत सब दुःख दूर गये॥२॥
पुष्टि प्रकास करन को आये द्विज स्वरूप धरये।
विष्णुदास के सिर बिराजत प्रभु आनंदमये॥३॥